Piotr Rybicki
Inwentaryzacja zabytków stanowi szczególny obszar ewidencji majątku jednostki, ponieważ łączy wymagania wynikające z przepisów o rachunkowości z regulacjami dotyczącymi ochrony dziedzictwa kulturowego. Oznacza to konieczność stosowania ogólnych zasad inwentaryzacji składników majątkowych przy jednoczesnym uwzględnieniu specyfiki obiektów posiadających wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
Pierwszym krokiem w procesie inwentaryzacji zabytków jest prawidłowa identyfikacja ich charakteru. Należy ustalić, czy dany obiekt stanowi środek trwały jednostki, element zbiorów muzealnych (eksponat), czy też dobro wpisane do rejestru zabytków pozostające w użytkowaniu jednostki. Od tej klasyfikacji zależy sposób prowadzenia ewidencji, a konsekwencji i metoda inwentaryzacji.
Zabytki spełniające kryteria środków trwałych podlegają inwentaryzacji na zasadach analogicznych do innych składników majątku trwałego, najczęściej w drodze spisu z natury. W praktyce wiele zabytków może stanowić pełnoprawne środki trwałe jednostki. Przykładem jest samochód wpisany do ewidencji pojazdów zabytkowych i posiadający historyczne (żółte) tablice rejestracyjne, jeżeli pozostaje w użytkowaniu jednostki.
Inną kategorię stanowią zabytki wchodzące w skład zbiorów muzealnych lub kolekcji o charakterze ekspozycyjnym. W takich przypadkach inwentaryzacja powinna być przeprowadzana w drodze spisu z natury lub skontrum, polegających na potwierdzeniu fizycznego istnienia obiektów oraz porównaniu ich ze stanem wynikającym z ksiąg inwentarzowych i dokumentacji ewidencyjnej. W toku tych czynności uwzględnia się również stan zachowania zabytków, ich kompletność oraz warunki przechowywania.
Istotnym elementem inwentaryzacji zabytków jest właściwa ich dokumentacja. Każdy obiekt inwentarzowy powinien posiadać numer ewidencyjny, opis umożliwiający jego jednoznaczną identyfikację, miejscu przechowywania lub użytkowania, także – jeżeli potrzeba – informacje o pochodzeniu, datowaniu, czy materiale wykonania. W przypadku obiektów szczególnie cennych zalecane jest także prowadzenie dokumentacji fotograficznej.
Znaczącą rolę w procesie inwentaryzacji odgrywa również współpraca z osobami odpowiedzialnymi za nadzór konserwatorski nad zabytkami. Pozwala ona na prawidłową ocenę stanu technicznego obiektów oraz identyfikację ewentualnych zmian wymagających odnotowania w dokumentacji majątkowej jednostki.
Prawidłowo przeprowadzona inwentaryzacja zabytków pełni nie tylko funkcję kontrolną i rachunkową, lecz także wspiera działania związane z ochroną dziedzictwa kulturowego. Zapewnia rzetelną informację o stanie posiadanych zasobów oraz ułatwia planowanie ich zabezpieczenia, konserwacji i dalszego wykorzystania w działalności jednostki.
Zdjęcie: Polski Fiat 125p, z dodatkowymi lampami rajdowymi Hella, wyprodukowano FSO Żerań, jedyna zarejestrowana w systemie CEPIK wersja modelu Monte Carlo
