Piotr Rybicki
Szachy kojarzą się przede wszystkim z grą strategiczną, jednak z punktu widzenia ewidencji majątku mogą przyjmować bardzo różne formy i występować w wielu jednostkach organizacyjnych. Spotkamy je nie tylko w szkołach czy klubach szachowych, ale również w bibliotekach, hotelach, muzeach, parkach miejskich, firmach, a nawet w placówkach medycznych i zakładach karnych.
Dla komisji inwentaryzacyjnej szachy bywają ciekawym przykładem składnika majątku, ponieważ mogą być:
•zwykłym wyposażeniem,
•pomocą dydaktyczną,
•eksponatem muzealnym,
•sprzętem sportowym,
•elementem dekoracyjnym,
•towarem handlowym,
•a nawet oprogramowaniem.
W praktyce sposób inwentaryzacji zależy przede wszystkim od rodzaju szachów, ich przeznaczenia oraz miejsca użytkowania.
Szachy jako wyposażenie szkół i świetlic
Najczęściej szachy spotyka się w szkołach, świetlicach i domach kultury. W takich miejscach pełnią funkcję:
•pomocy dydaktycznej,
•wyposażenia rekreacyjnego,
•materiału do zajęć dodatkowych,
•wyposażenia kół szachowych.
Podczas spisu z natury komisja powinna:
•odnaleźć komplet,
•sprawdzić zgodność z ewidencją,
•ocenić kompletność figur,
•skontrolować stan techniczny szachownicy i pudełka.
W praktyce problemy pojawiają się wtedy, gdy:
•figury zostały pomieszane między zestawami,
•część pionków zaginęła,
•zestawy znajdują się w innych salach niż wskazane w ewidencji.
Dlatego podczas inwentaryzacji ważne jest ustalenie rzeczywistego miejsca użytkowania i osoby odpowiedzialnej za wyposażenie.
Szachy w bibliotekach
W bibliotekach szachy często stanowią wyposażenie czytelni lub stref rekreacyjnych. Mogą być wykorzystywane podczas:
•spotkań klubów seniora,
•warsztatów edukacyjnych,
•zajęć integracyjnych,
•wydarzeń promujących czytelnictwo.
Komisja inwentaryzacyjna sprawdza wtedy:
•kompletność zestawu,
•stan użytkowy,
•miejsce przechowywania,
•zgodność z ewidencją wyposażenia.
W bibliotekach częstym problemem są pojedyncze brakujące figury lub zamiana elementów między kompletami intensywnie używanymi przez czytelników.
Szachy turniejowe i sprzęt klubów szachowych
W klubach sportowych i organizacjach szachowych występują profesjonalne zestawy turniejowe. Oprócz samych szachów ewidencjonuje się również:
•zegary szachowe,
•szachownice demonstracyjne,
•stoły szachowe,
•wyposażenie turniejowe.
Podczas spisu z natury szczególnie ważne jest:
•policzenie liczby kompletów,
•sprawdzenie kompletności,
•kontrola numeracji zestawów,
•ocena zużycia sprzętu po zawodach.
W praktyce kluby posiadają często kilkadziesiąt lub kilkaset kompletów, dlatego stosuje się:
•oznaczenia numerowe,
•naklejki,
•ewidencję uproszczoną,
•przypisanie sprzętu do magazynu sportowego.
Szachy jako eksponaty muzealne
Szczególną kategorię stanowią szachy zabytkowe i kolekcjonerskie. Mogą występować w:
•muzeach,
•izbach pamięci,
•prywatnych kolekcjach,
•galeriach sztuki.
W takich przypadkach szachy są traktowane jako eksponaty, a ich inwentaryzacja ma bardziej szczegółowy charakter.
Komisja sprawdza:
•zgodność z kartą muzealną,
•numer katalogowy,
•stan konserwatorski,
•miejsce ekspozycji,
•zabezpieczenie obiektu.
Często wykonuje się również:
•dokumentację fotograficzną,
•opis uszkodzeń,
•ocenę wartości historycznej.
Tutaj liczy się nie tylko kompletność figur, ale również autentyczność i stan zachowania eksponatu.
Szachy plenerowe i infrastruktura publiczna
Coraz częściej miasta oraz ośrodki rekreacyjne posiadają gigantyczne szachy plenerowe lub stoły szachowe montowane w parkach.
Takie elementy mogą być ewidencjonowane jako:
•wyposażenie rekreacyjne,
•element małej architektury,
•infrastruktura publiczna.
Podczas inwentaryzacji sprawdza się:
•obecność wszystkich figur,
•stan techniczny,
•odporność na warunki atmosferyczne,
•stabilność konstrukcji,
•lokalizację.
W przypadku stołów szachowych komisja ustala również, czy figury stanowią osobny składnik majątku.
Szachy dekoracyjne i artystyczne
Szachy bywają także elementem wystroju wnętrz w: •hotelach, •restauracjach, •biurach, •gabinetach, •przestrzeniach reprezentacyjnych.
Część zestawów ma charakter:
•dekoracyjny,
•kolekcjonerski,
•artystyczny.
Mogą być wykonane z:
•marmuru,
•metalu,
•szkła,
•bursztynu,
•drewna egzotycznego.
Podczas inwentaryzacji ważne jest:
•ustalenie wartości majątku,
•opis materiałów,
•ocena stanu estetycznego,
•sprawdzenie kompletności.
Przy cennych kompletach często wykonuje się dokumentację zdjęciową.
Szachy elektroniczne i cyfrowe
Nowoczesne technologie sprawiły, że szachy mogą występować także w formie:
•elektronicznych szachownic,
•systemów turniejowych,
•aplikacji edukacyjnych,
•licencji komputerowych.
W takim przypadku komisja sprawdza: •numery seryjne urządzeń,
•działanie elektroniki,
•kompletność zestawu,
•ważność licencji,
•liczbę stanowisk komputerowych.
Szachy cyfrowe mogą być ewidencjonowane jako:
•sprzęt elektroniczny,
•oprogramowanie,
•wartości niematerialne i prawne.
Szachy jako towar handlowy
W sklepach i hurtowniach szachy występują jako:
•towary handlowe,
•zapasy magazynowe,
•ekspozycja sprzedażowa.
Inwentaryzacja polega wtedy na:
•liczeniu sztuk,
•porównaniu ze stanem magazynowym,
•kontroli oznaczeń handlowych,
•sprawdzeniu zgodności z dokumentacją magazynową.
W handlu istotna jest nie tylko liczba kompletów, ale również ich rodzaj, model i wartość.
Podsumowanie
Szachy są doskonałym przykładem tego, jak jeden przedmiot może pełnić wiele różnych funkcji w zależności od miejsca użytkowania.
Dla komisji inwentaryzacyjnej oznacza to konieczność właściwego rozpoznania charakteru składnika majątku oraz dostosowania sposobu spisu z natury do jego rzeczywistej funkcji i wartości.
/zdjęcie: Witold Gombrowicz, Radom/
